Estoński CIT mimo relatywnie krótkiego okresu funkcjonowania był już przedmiotem istotnych zmian legislacyjnych, przy czym dotychczasowe zmiany miały na celu przede wszystkim zwiększenie jego atrakcyjności i dostępności dla podatników.

Obecnie obserwujemy jednak wyraźną zmianę kierunku legislacji, bowiem projektowane regulacje koncentrują się przede wszystkim na wzmocnieniu mechanizmów przeciwdziałających nadużyciom. W praktyce oznacza to przejście do kolejnego etapu funkcjonowania tej formy opodatkowania, w którym większy nacisk położony zostaje na pewność prawa oraz szczelność systemu.

Koniec możliwości wejścia w estoński CIT w trakcie roku

Jedną z kluczowych zmian jest likwidacja możliwości wyboru ryczałtu od dochodów spółek w trakcie roku podatkowego.

Dotychczas podatnicy mieli znaczną elastyczność. Przejście na estoński CIT było możliwe w dowolnym momencie roku, po spełnieniu ustawowych warunków. Rozwiązanie to miało charakter przejściowy i służyło szybkiemu zwiększeniu popularności tej formy opodatkowania. W praktyce jednak stało się źródłem licznych wątpliwości interpretacyjnych oraz sporów, zwłaszcza w zakresie obowiązków rachunkowych towarzyszących zmianie formy opodatkowania.

Projektodawca uznał, że cel regulacji w postaci promocji tej formy opodatkowania został osiągnięty, a dalsze utrzymywanie tej możliwości komplikuje system. Po zmianach wybór estońskiego CIT będzie możliwy wyłącznie od początku roku podatkowego, co oznacza konieczność wcześniejszego planowania decyzji podatkowych przez przedsiębiorców.

„Abolicja” dla sprawozdań finansowych

W ślad za likwidacją wejścia do systemu w trakcie roku wprowadzono rozwiązanie o charakterze naprawczym, dotyczące sprawozdań finansowych sporządzanych przy takiej zmianie.

Projekt przewiduje, że sprawozdania finansowe będą uznawane za sporządzone zgodnie z ustawą o rachunkowości nawet wtedy, gdy:

• zostały podpisane po terminie,
• lub nie zawierają wszystkich wymaganych podpisów.

Zmiana ta adresuje istotny problem praktyczny. Dotychczas brak podpisu w terminie mógł prowadzić do uznania, że podatnik nie spełnił warunków formalnych wejścia w estoński CIT, co skutkowało nieskutecznością całej operacji. Nowa regulacja eliminuje tę nieproporcjonalność i działa wstecz, gdyż obejmuje okres od 2022 do 2026 roku.

Definicja wydatków niezwiązanych z działalnością gospodarczą

Istotną zmianą systemową jest wprowadzenie legalnej definicji wydatków niezwiązanych z działalnością gospodarczą.

Brak jednoznacznej definicji powodował liczne spory i niepewność podatników, a także był krytykowany w orzecznictwie sądów administracyjnych. Projektowana regulacja opiera się na dwóch głównych założeniach. Po pierwsze, wydatki takie to koszty niezwiązane z osiąganiem przychodu ani zabezpieczeniem jego źródła, co nawiązuje do znanej konstrukcji kosztów uzyskania przychodów. Po drugie, obejmuje ona również wydatki o charakterze sankcyjnym, takie jak kary czy odsetki podatkowe, które niezależnie od związku z działalnością nie powinny wpływać na podstawę opodatkowania.

Wprowadzenie tej definicji należy ocenić jako krok w kierunku zwiększenia pewności prawa, choć jednocześnie wzmacnia on fiskalny charakter regulacji.

Liberalizacja warunku zatrudnienia

Po stronie zmian korzystnych dla podatników należy wskazać liberalizację warunku zatrudnienia, którego spełnienie stanowi jeden z podstawowych elementów umożliwiających korzystanie z estońskiego CIT.

Przepisy były dotychczas interpretowane w sposób rygorystyczny. Podatnik musiał spełnić wymogi dotyczące zatrudnienia w ramach jednej formy (np. wyłącznie umów o pracę). W praktyce prowadziło to do sytuacji, w której przedsiębiorcy stosujący mieszane modele zatrudnienia (np. etaty i umowy cywilnoprawne) nie spełniali warunku, mimo że faktycznie ponosili odpowiedni poziom kosztów wynagrodzeń.

Projektowane zmiany umożliwiają łączne uwzględnianie różnych form zatrudnienia przy kalkulacji wymaganego poziomu wydatków. Jest to rozwiązanie bardziej elastyczne i lepiej dostosowane do realiów rynku pracy.

Nowe zasady opodatkowania zysku po wyjściu z systemu

Znaczącym elementem uszczelnienia systemu jest zmiana zasad opodatkowania zysków po zakończeniu stosowania estońskiego CIT.

Projektowane przepisy wprowadzają domniemanie, że każda wypłata zysku dokonana po rezygnacji z tej formy opodatkowania lub utracie do niej prawa stanowi wypłatę zysków wypracowanych w okresie opodatkowania estońskim CIT.

Jednocześnie domniemanie to może być wzruszone, jeżeli z uchwały o podziale zysku jednoznacznie wynika, że jest on finansowany z zysków innych niż wypracowanych w okresie opodatkowania estońskim CIT.

Doprecyzowanie zasad opodatkowania „ukrytych zysków”

Projekt przewiduje także istotne zmiany w zakresie tzw. ukrytych zysków, które od początku funkcjonowania estońskiego CIT stanowiły jedno z najbardziej problematycznych zagadnień.

Najważniejsze elementy reformy to usunięcie przesłanki „związku z prawem do udziału w zysku” oraz rozszerzenie katalogu świadczeń uznawanych za ukryte zyski.

W efekcie opodatkowaniem mogą zostać objęte m.in.:

• opłaty z tytułu najmu i dzierżawy od wspólników,
• opłaty licencyjne,
• wynagrodzenia za usługi doradcze, zarządcze, księgowe czy reklamowe,
• świadczenia niepieniężne na rzecz wspólników.

Jednocześnie wprowadzono istotne wyłączenia, obejmujące m.in. nabycie towarów, materiałów oraz usług niezbędnych do prowadzenia działalności operacyjnej. Ma to ograniczyć ryzyko nadmiernego obciążenia standardowych transakcji gospodarczych.

Wnioski: nowy etap rozwoju estońskiego CIT

Analizowane zmiany prowadzą do jednoznacznego wniosku, że estoński CIT wkracza w nową fazę funkcjonowania. Z jednej strony ustawodawca porządkuje przepisy, eliminując rozwiązania generujące niepewność prawną. Z drugiej wprowadza mechanizmy, które mają ograniczyć możliwości agresywnej optymalizacji podatkowej.

W konsekwencji estoński CIT pozostanie atrakcyjną formą opodatkowania, jednak jego stosowanie będzie wymagało większej staranności, szczegółowego planowania oraz bieżącego monitorowania relacji gospodarczych zwłaszcza między spółką a jej wspólnikami.