Sprawy dotyczące podatku u źródła wciąż potrafią zaskoczyć. Płatnicy i podatnicy wciąż mierzą się z wątpliwościami związanymi z zagadnieniem rzeczywistego właściciela, efektywnego opodatkowania czy granic małej klauzuli antyabuzywnej, a praktyka bywa niejednolita i trudna do przewidzenia. Najnowszy wyrok NSA daje jednak pewne „światełko w tunelu”, porządkując kilka kwestii, które od miesięcy budzą spory w praktyce zwrotów podatku u źródła (WHT) (sygn. II FSK 1150/25).

Zwrot WHT dla luksemburskiego RAIF-a: geneza sporu

Spółka z siedzibą w Luksemburgu wystąpiła o zwrot zryczałtowanego podatku dochodowego pobranego od dywidendy wypłaconej przez polską spółkę akcyjną.

Spółka funkcjonowała jako alternatywny fundusz inwestycyjny (RAIF), lokujący środki w papiery wartościowe i inne prawa majątkowe, w szczególności w sektorze mediów, nieruchomości i hotelarstwa w Europie Wschodniej. W praktyce jej aktywa stanowiły udziały w trzech polskich spółkach, w tym w spółce będącej płatnikiem, przy czym pozostałymi udziałowcami tych spółek byli T.K. i D.M. – jednocześnie jedyni udziałowcy spółki luksemburskiej, pełniący też funkcje zarządcze lub nadzorcze w spółkach zależnych.

Organy ustaliły, że spółka nie dokonywała nowych inwestycji, a jedynie zarządzała już posiadanymi udziałami, nie zatrudniała pracowników, nie miała własnego biura ani majątku rzeczowego, a pozostali członkowie zarządu (poza małżeństwem K.) mieszkali w Luksemburgu i nie mieli związków z polskim rynkiem, co skutkowało odmową zwrotu WHT.

Powody odmowy zwrotu WHT według organów i WSA

WSA w Lublinie przyjął, że decydujące znaczenie ma nie formalny status spółki, lecz to, czy jest ona organizacyjnie i finansowo instrumentem w rękach innego podmiotu, który faktycznie decyduje o kierunkach jej działania i realizuje przez nią własne zamierzenia ekonomiczne.

Sąd uznał, że analiza przepływów finansowych oraz powiązania kapitałowo-osobowe wskazują, że spółka jest jedynie pośrednikiem w łańcuchu własności między polskimi spółkami a małżeństwem K.

Sąd podzielił także stanowisko co do braku efektywnego opodatkowania oraz braku statusu rzeczywistego właściciela dywidendy, a interpretację ogólną Ministra Finansów z 15 listopada 2024 r. dotyczącą art. 22 ust. 4 pkt 4 ustawy o CIT uznał za nieistotną dla sprawy z uwagi na chronologię zdarzeń. Sąd ocenił również, że reinwestycje spółki miały charakter wyłącznie księgowy, skoro dotyczyły udziałów, które i tak już należały do rodziny K., co miało potwierdzać sztuczność struktury.

NSA: powiązania to nie nadużycie prawa

Po skardze kasacyjnej spółki, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zarówno wyrok WSA, jak i decyzję organu, uznając skargę kasacyjną za zasadną niemal w całości.

1. Brak wymogu „rzeczywistego właściciela” dla dywidend. 

NSA stwierdził, że z art. 22 ust. 4 pkt 2 ustawy o CIT nie wynika wymóg posiadania przez odbiorcę dywidendy statusu rzeczywistego właściciela – w przeciwieństwie do odsetek i należności licencyjnych, gdzie taki wymóg został wprost wprowadzony do art. 21 ustawy o CIT od 2017 r. Skoro ustawodawca nie dokonał analogicznej zmiany w przepisie dotyczącym dywidend, nie można wywodzić tego warunku w drodze wykładni wykraczającej poza granice językowe przepisu.

2. Zwolnienie przedmiotowe nie wyklucza zwolnienia u źródła.

NSA uznał, że skoro spółka w Luksemburgu nie korzystała ze zwolnienia podmiotowego (od całości dochodów), lecz jedynie ze zwolnienia przedmiotowego obejmującego dywidendy, to nie narusza to warunku z art. 22 ust. 4 pkt 4 ustawy o CIT, nawet jeśli dochody z dywidend stanowią całość jej przychodów. Stanowisko to zbieżne jest z interpretacją ogólną Ministra Finansów z 15 listopada 2024 r.

3. Same powiązania kapitałowo-osobowe to za mało.

Dodatkowo wskazał, że organy bardzo dużo uwagi poświęciły wykazywaniu powiązań między spółką a jej udziałowcami, czego spółka zresztą nie kwestionowała, jednak same te powiązania nie stanowiły wystarczająco istotnego powodu do pozbawienia spółki prawa do zwolnienia podatkowego. Sąd podkreślił, że wszystkie zaangażowane podmioty były objęte zakresem art. 22 ust. 4 ustawy o CIT jako implementacji dyrektywy 2011/96/UE, a struktura grupy skupionej wokół głównych inwestorów, w której holding pośredniczy w przepływach kapitału między spółkami powiązanymi, jest zjawiskiem, które samo w sobie nie jest sprzeczne z celami tej dyrektywy.

4. Brak testu funkcjonalnego dopasowanego do charakteru działalności.

NSA zwrócił uwagę na wewnętrzną niespójność stanowiska organów i WSA.

Z jednej strony sąd pierwszej instancji (powołując się na bezsporne ustalenia organu) opisywał spółkę jako legalnie funkcjonujący alternatywny fundusz inwestycyjny, zbierający aktywa od inwestorów w celu ich lokowania zgodnie z określoną polityką inwestycyjną, z drugiej zaś konsekwentnie negował, że prowadzi ona rzeczywistą działalność gospodarczą.

NSA wprost ocenił, że „nie jest to stanowisko spójne”. Sąd zauważył przy tym, że w objaśnieniach podatkowych Ministra Finansów z 3 lipca 2025 r. dotyczących klauzuli rzeczywistego właściciela wskazuje się na konieczność niuansowania kryteriów oceny substancji biznesowej w zależności od rodzaju prowadzonej przez daną spółkę działalności, czego organy w tej sprawie nie zrobiły, stosując jednolity katalog cech „rzeczywistej działalności” nieadekwatny do specyfiki spółki holdingowo-inwestycyjnej typu RAIF.

5. Brak wykazania sprzeczności z celem dyrektywy.

Sąd przypomniał, powołując się na objaśnienia Ministra Finansów, że podstawowym celem dyrektywy 2011/96/UE jest wyeliminowanie dwukrotnego lub wielokrotnego opodatkowania zysków przekazywanych w łańcuchu spółek z UE/EOG, natomiast nie jest jej celem całkowite wyeliminowanie opodatkowania – wystarczy, by zysk został opodatkowany jednokrotnie, np. przy dalszej wypłacie osobie fizycznej lub podmiotowi spoza UE/EOG.

NSA stwierdził, że organy nie wykazały, aby zastosowanie zwolnienia oraz całokształt działań spółki i powiązanych z nią podmiotów pozostawały w sprzeczności z realizacją celów dyrektywy, a wywody organów dotyczące powiązań i rzekomej sztuczności działania nie mogą mieć decydującego znaczenia, skoro nie wykazano, że przekładały się one na realizację celów sprzecznych z celami dyrektywy. Sąd ocenił konkluzje organów o „nadużyciu prawa” jako sformułowane w sposób ogólny, bez wyjaśnienia na czym konkretnie miała polegać niedozwolona optymalizacja podatkowa.

NSA podkreślił, że utworzenie spółki holdingowej z siedzibą w Luksemburgu i związanej z nią struktury nie świadczy samo w sobie o spełnieniu przesłanek z art. 22c ustawy o CIT, nawet jeśli w innych sprawach takie przesłanki stwierdzono. Polscy podatnicy mają prawo do podejmowania takich działań.

NSA nie podzielił natomiast zarzutów proceduralnych spółki, uznał, że ustalenia faktyczne organów były prawidłowe i pełne, a błąd dotyczył wyłącznie wykładni prawa materialnego i subsumcji stanu faktycznego pod przepisy, w tym błędnego wyobrażenia organów o cechach, które powinna wykazywać „rzeczywista działalność gospodarcza”. W efekcie sąd uchylił zaskarżony wyrok oraz decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej.

Co wynika z wyroku dla podatników i płatników?

Wyrok ten stanowi istotny sygnał odejścia od automatycznego uznawania powiązań kapitałowych i osobowych oraz ograniczonej substancji gospodarczej za wystarczające podstawy do odmowy prawa do zwolnienia z podatku u źródła (WHT). Kluczowy przekaz dla organów podatkowych, dla podatników oraz płatników broniących struktur holdingowych, jest taki, że sam fakt istnienia grupy powiązanych spółek kontrolowanych przez te same osoby fizyczne nie przesądza o nadużyciu prawa.

Konieczne jest wykazanie konkretnego efektu podatkowego sprzecznego z celem dyrektywy 2011/96/UE, czyli realnego ryzyka uniknięcia jednokrotnego opodatkowania zysku w łańcuchu spółek UE/EOG. Test substancji biznesowej musi też uwzględniać specyfikę modelu działalności ocenianego podmiotu, identyczne kryteria nie mogą być automatycznie stosowane do spółki operacyjnej i do regulowanego funduszu inwestycyjnego typu holding/RAIF.