Zasady rozliczenia eksportu w VAT zostaną uproszczone – do zastosowania stawki 0% wciąż konieczne będzie wykazanie, że towar opuścił obszar celny Unii Europejskiej, ale katalog dokumentów, na podstawie którego będzie to możliwe, stanie się szerszy. Przede wszystkim zniknie obowiązek posiadania urzędowego dokumentu celnego – tak wynika z założeń do nowelizacji ustawy o VAT.

Bez urzędowego dokumentu brak prawa do zerowej stawki VAT

Rozliczanie eksportu towarów jest jedną z najbardziej sformalizowanych procedur w VAT i wymaga posiadania ściśle określonych dokumentów. Już ustawowa definicja eksportu wskazuje, że jest nim dostawa towarów z Polski poza terytorium Unii Europejskiej, jeżeli wywóz towarów poza UE jest potwierdzony przez właściwy organ celny określony w przepisach celnych. Dalsze przepisy ustawy precyzują, że właściwą stawką VAT dla eksportu jest 0%, o ile podatnik otrzymał dokument potwierdzający wywóz towarów poza UE – przede wszystkim dokument wydany przez organy celne państwa UE, czyli w praktyce CC599C (zastąpił on dobrze znany IE599).

Organy podatkowe podchodzą do tego wymogu bardzo rygorystycznie – brak tego dokumentu najczęściej skutkuje zakwestionowaniem stawki 0% i koniecznością przyjęcia stawki podstawowej, zwykle 23%. W praktyce bez znaczenia okazuje się cała dokumentacja towarzysząca, w tym ustalenia z kontrahentem, informacje od przewoźnika czy inne dokumenty – w tym dokumenty urzędowe wydane przez państwa trzecie.

Sądy krajowe i Trybunał Sprawiedliwości UE kwestionują taki formalizm, wskazując, że konieczne jest wykazanie dokonania wywozu, ale może to nastąpić na podstawie dowolnej dokumentacji. Mimo to interpretacje podatkowe (mimo krótkotrwałej liberalizacji przyjmowanych zasad) i stanowiska organów wyrażane w czasie kontroli podatkowych konsekwentnie uznają, że bez CC599C zerowa stawka podatku nie jest właściwa. I choć podatnicy często wygrywają sprawy na etapie postępowania przed sądem, jest to bardzo istotnym utrudnieniem. W praktyce często w wątpliwych przypadkach tańsza i w bardziej uzasadniona okazywała się zapłata VAT niż skorzystanie z prawa do zerowej stawki po długim postępowaniu sądowym.

MF obiecuje mniej formalności

Ministerstwo Finansów chce to zmienić. 17 kwietnia 2026 r. zostały opublikowane założenia do projektu nowelizacji ustawy o VAT. Zgodnie z nimi dla zastosowania stawki 0% konieczne będzie wykazania wywozu, ale bez wymogu posiadania potwierdzenia wydanego przez właściwy organ celny. Tym samym należy liczyć na to, że – podobnie jak w przypadku wykazywania wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów – dopuszczalne staną się m.in. ustalenia z kontrahentem czy dokumenty otrzymane od przewoźnika, a organy podatkowe stracą podstawy do twierdzenia, że tylko CC599C daje prawo do rozliczenia eksportu bez konieczności zapłaty VAT.

Ale trudniej przy zaliczkach

Założenia do ustawy przewidują jednak więcej formalności przy dokumentowaniu zaliczek. Jak wskazują założenia, w celu zmniejszenia ryzyka wystąpienia nieprawidłowości w związku z dopuszczeniem innych dowodów potwierdzających wywóz towarów poza UE, zostanie wprowadzony dodatkowy wymóg stosowania stawki 0% VAT do zaliczek otrzymanych w związku z eksportem towarów. Będzie nim wymóg zarejestrowania podatnika dokonującego eksportu i rozliczeń z tego tytułu przez okres co najmniej 12 miesięcy. Założenia obecnie nie precyzują dokładnych wytycznych dot. tego wymogu i ewentualnych korekt rozliczenia zaliczek otrzymywanych przez podatnika zarejestrowanego przez krótszy okres.

Czekamy na projekt ustawy

Obecnie mówimy o założeniach do ustawy – wciąż nie został opublikowany projekt nowych przepisów, przez co trudno o ich dokładną ocenę i szerszą analizę. Sam kierunek zapowiadanych zmian wydaje się słuszny i może przynieść wiele korzyści dla podatników rozpoznających eksport. I choć dodatkowe wymogi dla rozliczenia zaliczek mogą okazać się pewnym niepotrzebnym utrudnieniem, korzyści związane z wprowadzeniem nowych regulacji powinny być większe.

Zgodnie z zapowiedziami projekt nowych regulacji powinien zostać przyjęty przez Radę Ministrów jeszcze w drugim kwartale tego roku.