24 kwietnia 2026 r. opublikowano projekt ustawy o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa oraz ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej, który wprowadza do polskiego porządku prawnego zupełnie nową instytucję – ugodę podatkową. Projekt ten stanowi istotne novum w relacjach pomiędzy podatnikami a organami podatkowymi. Czy w istocie otwiera drogę do konsensualnego rozstrzygania sporów na gruncie zaległości podatkowych? Poniżej przedstawiamy szczegółową analizę proponowanych rozwiązań.

Czym jest ugoda podatkowa i jaki jest jej cel?

Ugoda podatkowa to instytucja, która umożliwia organowi podatkowemu zawarcie z podatnikiem lub płatnikiem, a także ich spadkobiercami, na ich wniosek, porozumienia w sprawie zaległości podatkowej z tytułu zobowiązania podatkowego lub zobowiązania płatnika w podatkach, z wyłączeniem niepodatkowych należności budżetowych stanowiących dochód budżetu państwa.

Projektodawca wyraźnie zakreślił cel tej instytucji, nadając jej wymiar publicznoprawny. Ugoda podatkowa jest zawierana w interesie publicznym, jeżeli jej zawarcie może zapobiec powstaniu sporu podatkowego i przynieść Skarbowi Państwa skutki korzystniejsze niż prawdopodobny wynik działań organów podatkowych, a w szczególności może ograniczyć koszty poboru podatku, oraz pozostaje w zgodzie z zasadami współżycia społecznego.

Treść ugody nie będzie pozostawiona wyłącznie swobodnej woli stron. W jej ramach strony uzgadniają wspólnie prawidłową wysokość zobowiązania na podstawie i w granicach przepisów prawa podatkowego oraz odroczenie lub rozłożenie na raty zapłaty zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę, przy czym odroczenie lub rozłożenie na raty z tytułu zobowiązania wynikającego z przepisów ustawy o opodatkowaniu wyrównawczym nie może przekroczyć okresu 4 lat podatkowych następujących po roku podatkowym, w którym zobowiązanie było należne. Warto przy tym zauważyć, że do ugody zawieranej z wnioskodawcą prowadzącym działalność gospodarczą stosuje się odpowiednio przepisy art. 67b Ordynacji podatkowej, co oznacza konieczność badania dopuszczalności ewentualnej pomocy publicznej.

Kiedy ugody nie można zawrzeć?

Projekt przewiduje rozbudowany katalog przesłanek negatywnych, których wystąpienie wyklucza możliwość zawarcia ugody. Z projektu wynika, że instytucja ta ma mieć charakter wyjątkowy i nie może być stosowana, gdy toczy się już inne postępowanie lub gdy zachodzą szczególne okoliczności związane z charakterem sprawy bądź osobą wnioskodawcy.

Ugody nie zawiera się przede wszystkim wtedy, gdy w sprawie zobowiązania objętego wnioskiem wydano już decyzję określającą lub szacującą wysokość zobowiązania podatkowego albo decyzję dotyczącą odpowiedzialności płatnika. Podobnie niedopuszczalne będzie zawarcie ugody, gdy toczy się postępowanie w sprawie udzielenia ulg w spłacie zobowiązań lub gdy ulgi takie zostały już udzielone. Wyłączona jest również możliwość prowadzenia równoległych procedur. Ugody nie zawiera się, jeżeli rozpatrywany jest wniosek o zawarcie porozumienia podatkowego lub porozumienia inwestycyjnego lub gdy takie porozumienie zostało już zawarte.

Projekt zakazuje również zawierania ugody w sprawach, w których jest prowadzona procedura wzajemnego porozumiewania się, w tym procedura arbitrażowa prowadzona na podstawie ratyfikowanej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania lub innej ratyfikowanej umowy międzynarodowej.

Szczególnie restrykcyjne są przesłanki negatywne o charakterze podmiotowym. Ugody nie można zawrzeć, jeżeli wobec wnioskodawcy prowadzone jest postępowanie egzekucyjne lub zabezpieczające w sprawie zaległości podatkowych. Co więcej, instytucja ta jest niedostępna przez 10 lat od końca roku kalendarzowego, w którym wnioskodawcy doręczono ostateczną decyzję wydaną z zastosowaniem przepisów o klauzuli generalnej przeciwko unikaniu opodatkowania lub środków ograniczających umowne korzyści.

Projekt wyklucza wreszcie zawarcie ugody z podmiotami powiązanymi z poważną przestępczością. Ugody nie zawiera się, jeżeli wnioskodawca jest osobą skazaną prawomocnym wyrokiem lub gdy toczy się przeciwko niemu postępowanie w sprawie o przestępstwo skarbowe, przestępstwo fałszywych zeznań złożonych w związku z wnioskiem o ugodę, przestępstwo wystawiania lub używania nierzetelnych faktur, a także w sprawie o udział w zorganizowanej grupie przestępczej mającej na celu popełnienie tych przestępstw.

Procedura zawarcia ugody podatkowej

1. Złożenie wniosku

Wniosek o zawarcie ugody podatkowej może zostać złożony począwszy od dnia, w którym powstała zaległość podatkowa, przy czym możliwe jest jego złożenie zarówno w toku kontroli podatkowej lub celno-skarbowej, jak i w toku postępowania podatkowego. W tym ostatnim przypadku wniosek musi zostać złożony nie później niż do dnia upływu wyznaczonego przez organ podatkowy pierwszej instancji terminu do zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym.

Wniosek o zawarcie ugody podatkowej powinien zawierać propozycję ugody wraz z dokumentacją dotyczącą zobowiązania, wskazującą w szczególności okres rozliczeniowy, wysokość zobowiązania oraz termin zapłaty, a także proponowany harmonogram spłaty zaległości podatkowych. Niezbędnym elementem wniosku jest również oświadczenie wnioskodawcy o braku przesłanek negatywnych. Oświadczenie to jest składane pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, a klauzula o treści: „Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia” zastępuje pouczenie o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń.

Warto podkreślić, że wnioskodawca może w każdym czasie wycofać wniosek o zawarcie ugody podatkowej.

2. Rozpatrzenie wniosku i uzgodnienia

Organ podatkowy w terminie 30 dni od otrzymania wniosku wydaje postanowienie o przeprowadzeniu uzgodnień w celu osiągnięcia porozumienia w zakresie ustalenia stanu faktycznego lub treści ugody podatkowej albo o odmowie przyjęcia propozycji ugody bez przeprowadzenia uzgodnień.

Po przeprowadzeniu uzgodnień organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie zawarcia ugody podatkowej, jeżeli osiągnięcie porozumienia okaże się niemożliwe, znacznie utrudnione lub prawdopodobieństwo jego osiągnięcia jest znikome, w szczególności jeżeli ugoda podatkowa nie została zawarta w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania przez organ podatkowy wniosku o jej zawarcie.

3. Zawarcie ugody i jej skutki formalne

W przypadku osiągnięcia porozumienia w toku uzgodnień organ podatkowy sporządza na piśmie propozycję zawarcia ugody podatkowej i doręcza wnioskodawcy podpisaną przez ten organ ugodę podatkową. Wnioskodawca, w terminie 14 dni od dnia otrzymania ugody, przesyła organowi podatkowemu podpisaną przez siebie ugodę albo zawiadamia organ o odmowie jej przyjęcia. W przypadku nieprzekazania zawiadomienia w tym terminie uznaje się, że wnioskodawca odmówił przyjęcia ugody podatkowej.

Zawarcie ugody podatkowej stanowi podstawę do zakończenia kontroli podatkowej lub kontroli celno-skarbowej dotyczących zobowiązania będącego przedmiotem ugody, a w przypadku toczącego się postępowania podatkowego – do jego umorzenia.

Co z odsetkami za zwłokę?

Jednym z elementów proponowanej instytucji jest mechanizm obniżonych odsetek za zwłokę, który stanowi zachętę do poszukiwania konsensusu z organem podatkowym na wczesnym etapie sporu.

Od zaległości podatkowej objętej ugodą podatkową nalicza się obniżoną stawkę odsetek za zwłokę w wysokości 50% standardowej stawki – jeżeli wniosek o zawarcie ugody podatkowej został złożony przed podjęciem przez organ podatkowy czynności sprawdzających, o których wnioskodawca został zawiadomiony, lub przed wszczęciem kontroli podatkowej lub kontroli celno-skarbowej dotyczących zobowiązania będącego przedmiotem wniosku.

Stawka wzrasta do 60% w przypadku złożenia wniosku po wszczęciu kontroli, lecz przed doręczeniem wnioskodawcy protokołu z kontroli podatkowej, zawiadomienia o uwzględnieniu deklaracji lub korekty deklaracji, wyniku kontroli celno-skarbowej lub protokołu z kontroli celno-skarbowej.

Jeżeli wniosek zostanie złożony jeszcze później, tj. po doręczeniu wymienionych dokumentów, ale przed upływem terminu do zapoznania się z materiałem dowodowym w postępowaniu podatkowym pierwszej instancji, stawka odsetek wyniesie 70% stawki standardowej.

Niezwykle istotna jest również regulacja dotycząca biegu odsetek po złożeniu wniosku: w przypadku zawarcia ugody podatkowej od zaległości podatkowej objętej tą ugodą nie nalicza się odsetek za zwłokę od dnia następującego po dniu złożenia wniosku o jej zawarcie.

Odrębną kwestią wartą podkreślenia jest ochrona wnioskodawcy przed wszczęciem postępowań karnych skarbowych. W przypadku zawarcia ugody podatkowej w zakresie zaległości podatkowej objętej tą ugodą nie wszczyna się postępowania w sprawach o przestępstwa skarbowe lub wykroczenia skarbowe, a wszczęte umarza się.

Wygaśnięcie ugody podatkowej

Projekt szczegółowo reguluje konsekwencje niewykonania przez podatnika warunków zawartej ugody. W razie niedotrzymania terminu odroczonej zapłaty zaległości podatkowej lub terminu płatności którejkolwiek z rat, na jakie została rozłożona zaległość podatkowa wraz z odsetkami za zwłokę, ugoda podatkowa wygasa z mocy prawa.

Skutek wygaśnięcia jest uzależniony od sposobu regulowania zaległości ustalonego w ugodzie. Wygaśnięcie następuje w całości, jeżeli ugoda przewiduje odroczenie zapłaty, natomiast w przypadku ugody ratalnej – jedynie w części dotyczącej raty niezapłaconej w terminie. Jednakże niedotrzymanie terminu płatności trzech rat skutkuje wygaśnięciem ugody z mocy prawa w zakresie wszystkich niezapłaconych rat.

W przypadkach wygaśnięcia ugody ponowne złożenie wniosku o zawarcie ugody podatkowej nie jest dopuszczalne przez 3 lata, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym ugoda wygasła, chyba że jej wygaśnięcie nastąpiło bez winy wnioskodawcy.

Forma elektroniczna jako zasada

Projekt kładzie duży nacisk na cyfryzację procedury. Składanie i doręczanie pism na podstawie przepisów działu o ugodzie podatkowej następuje wyłącznie za pośrednictwem konta w e-Urzędzie Skarbowym. Oznacza to, że instytucja ugody podatkowej od samego początku osadzona jest w środowisku elektronicznym, co może stanowić wyzwanie dla podmiotów nieposiadających pełnej infrastruktury cyfrowej.

Data wejścia w życie

Ustawa ma wejść w życie z dniem 1 stycznia 2028 r., co daje zarówno organom podatkowym, jak i podatnikom ponad rok na przygotowanie się do stosowania nowych regulacji.

Czy nowa instytucja spełni pokładane w niej nadzieje?

Projekt wprowadzenia ugody podatkowej do polskiego systemu spotkał się z dużym zainteresowaniem i zasadniczo zasługuje na aprobatę, biorąc pod uwagę skuteczność podobnych rozwiązań w Europie Zachodniej. Jednocześnie analiza przepisów budzi wątpliwości, czy w proponowanym kształcie instytucja ta rzeczywiście przyniesie realne korzyści podatnikom, czy raczej pozostanie rozwiązaniem o ograniczonej praktycznej użyteczności.

Kluczowym problemem jest uznaniowy charakter decyzji organu podatkowego, który „może”, ale nie musi zawrzeć ugody, nawet przy spełnieniu wszystkich przesłanek. Dodatkowo ocena, czy ugoda leży w interesie publicznym i jest korzystna dla Skarbu Państwa, opiera się na nieostrych kryteriach, co stwarza ryzyko arbitralności, tym bardziej że brak jest skutecznej kontroli sądowej odmowy. W praktyce ograniczenia te wzmacnia rozbudowany katalog przesłanek wyłączających oraz przepisy o pomocy publicznej, które szczególnie komplikują sytuację przedsiębiorców.

Z perspektywy praktycznej procedura również budzi zastrzeżenia, organ może odmówić podjęcia negocjacji bez merytorycznego uzasadnienia, a złożenie ponownego wniosku w tej samej sprawie jest wykluczone. W efekcie podatnik znajduje się w słabszej pozycji proceduralnej i negocjacyjnej. Choć instytucja ma duży potencjał, jej realna skuteczność będzie zależeć od praktyki stosowania po planowanym wejściu w życie w 2028 r. i od tego, czy organy podatkowe będą rzeczywiście skłonne z niej korzystać.