19 marca na stronie Rządowego Centrum Legislacji opublikowano projekt ustawy o zmianie Ordynacji podatkowej, który może w istotny sposób zmienić zasady odpowiedzialności osób trzecich (w szczególności członków zarządu) za zaległości podatkowe spółek. Projektowane zmiany mają z jednej strony dostosować polskie regulacje do standardów unijnych, a z drugiej zwiększyć skuteczność egzekwowania należności podatkowych.

Jeżeli projekt wejdzie w życie w obecnym kształcie, będziemy mieć do czynienia z prawdziwą zmianą paradygmatu odpowiedzialności osób trzecich. Poniżej omawiamy najważniejsze elementy planowanej reformy oraz ich potencjalne konsekwencje praktyczne.

Nowe zasady odpowiedzialności członków zarządu za zaległości podatkowe

Najważniejszą zmianą jest oparcie odpowiedzialności członków zarządu na kryterium należytej staranności, zamiast dotychczasowego powiązania z obowiązkami wynikającymi z prawa upadłościowego. Projekt zakłada domniemanie, że powstanie zaległości podatkowej jest efektem braku należytej staranności w nadzorze nad sprawami podatkowymi spółki. W praktyce oznacza to przeniesienie ciężaru dowodu na osobę zarządzającą, która będzie musiała wykazać, że podejmowała działania zapobiegające zaległościom lub skutecznie reagowała na ich powstanie.

Kto poniesie odpowiedzialność? Rozszerzenie kręgu osób trzecich

Nowe przepisy znacząco rozszerzają krąg osób objętych odpowiedzialnością. Oprócz formalnych członków zarządu odpowiedzialność ma dotyczyć także osób faktycznie sprawujących zarząd nad spółką, nawet bez formalnego umocowania. Regulacje obejmą również osoby zarządzające innymi podmiotami, w tym fundacjami, także posiadającymi siedzibę za granicą.

Silniejsze uprawnienia organów podatkowych i dłuższe terminy

Projekt wzmacnia pozycję organów podatkowych, wydłużając termin na wydanie decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej z pięciu do siedmiu lat (licząc od końca roku, w którym powstała zaległość). Dodatkowo organy uzyskają możliwość zabezpieczenia majątku osoby trzeciej już na etapie wszczęcia postępowania, a nie dopiero po wydaniu decyzji ostatecznej.

Jednocześnie projekt przewiduje wzmocnienie gwarancji procesowych osób pociąganych do odpowiedzialności. Decyzja podatkowa wydana wobec spółki nie będzie automatycznie przesądzać odpowiedzialności członka zarządu, który zyska prawo do kwestionowania ustaleń faktycznych i prawnych tej decyzji oraz do wglądu w akta postępowania prowadzonego wobec spółki. Zmiany te wynikają z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE, w szczególności z wyroków w sprawach Adjak i Genzyński z 2025 r.

Co oznaczają zmiany w Ordynacji podatkowej dla zarządów spółek?

Jeżeli nowelizacja wejdzie w życie, znacząco wzrośnie znaczenie realnego nadzoru nad rozliczeniami podatkowymi spółki oraz dokumentowania działań podejmowanych w tym zakresie. Należyta staranność stanie się kluczowym kryterium oceny odpowiedzialności, co wymusi większą dbałość o ład korporacyjny i świadomość podejmowanych decyzji po stronie osób zarządzających.