21 wrze\u015bnia 2023 r. Rzecznik Generalna TSUE Juliane Kokott wyda\u0142a opini\u0119 w polskiej sprawie, dotycz\u0105c\u0105 stosowania art. 203 Dyrektywy VAT, kt\u00f3rego odpowiednikiem w polskim porz\u0105dku prawnym jest art. 108 ustawy o VAT dotycz\u0105cego konsekwencji wystawiania tzw. pustych faktur.<\/p>\n
Zgodnie z art. 108 ust. 1 ustawy o VAT w przypadku, gdy osoba prawna, jednostka organizacyjna niemaj\u0105ca osobowo\u015bci prawnej lub osoba fizyczna wystawi faktur\u0119, w kt\u00f3rej wyka\u017ce kwot\u0119 podatku, jest obowi\u0105zana do jego zap\u0142aty.<\/p>\n
Sprawa dotyczy\u0142a sp\u00f3\u0142ki z ograniczon\u0105 odpowiedzialno\u015bci\u0105, kt\u00f3ra prowadzi\u0142a dzia\u0142alno\u015b\u0107 w zakresie sprzeda\u017cy paliw.<\/p>\n
W latach 2010-2014 pracownica sp\u00f3\u0142ki wystawi\u0142a 1679 pustych faktur VAT, kt\u00f3re nie odzwierciedla\u0142y rzeczywistej sprzeda\u017cy, na \u0142\u0105czn\u0105 kwot\u0119 VAT 1\u00a0497 847 PLN. Faktury zosta\u0142y wystawione na rzecz podmiot\u00f3w, kt\u00f3re odlicza\u0142y wynikaj\u0105cy z nich VAT naliczony. Faktury nie by\u0142y ksi\u0119gowane w rejestrze sprzeda\u017cy sp\u00f3\u0142ki, a sp\u00f3\u0142ka nie wykaza\u0142a wynikaj\u0105cego z nich VAT nale\u017cnego w swoich deklaracjach.<\/p>\n
Pracownica sp\u00f3\u0142ki by\u0142a zatrudniona na stanowisku kierowniczki, a do jej obowi\u0105zk\u00f3w nale\u017ca\u0142o obs\u0142ugiwanie kasy fiskalnej, wypisywanie faktur i przygotowywanie dokument\u00f3w dla g\u0142\u00f3wnej ksi\u0119gowej. Do jej obowi\u0105zk\u00f3w nale\u017ca\u0142o tak\u017ce wystawianie faktur do paragon\u00f3w w formacie excel \u2013 poza systemem ksi\u0119gowym sp\u00f3\u0142ki.<\/p>\n
Faktury by\u0142y wystawiane na podstawie paragon\u00f3w wydobytych z koszy na \u015bmieci. Pracownicy sp\u00f3\u0142ki, kt\u00f3ry brali udzia\u0142 w procederze, otrzymywali pieni\u0105dze za przekazane paragony.<\/p>\n
W wyniku kontroli podatkowej organ podatkowy wyda\u0142 decyzj\u0119 okre\u015blaj\u0105c\u0105 w odniesieniu do sp\u00f3\u0142ki kwot\u0119 zobowi\u0105zania podatkowego z tytu\u0142u VAT. Decyzja zosta\u0142a utrzymana przez organ drugiej instancji.<\/p>\n
Organy uzna\u0142y, \u017ce sp\u00f3\u0142ka, jako pracodawca, nie dochowa\u0142a nale\u017cytej staranno\u015bci, aby zapobiec wystawianiu fa\u0142szywych faktur. W szerokim zakresie uprawnie\u0144 pracownicy mie\u015bci\u0142o si\u0119 prawo do wystawiania faktur do paragon\u00f3w poza systemem bez dodatkowej zgody pracodawcy. Z tego wzgl\u0119du, zdaniem organ\u00f3w, prezes sp\u00f3\u0142ki m\u00f3g\u0142 i powinien by\u0142 przewidzie\u0107, \u017ce u\u0142atwia to wystawianie fa\u0142szywych faktur. Zdaniem organ\u00f3w to brak w\u0142a\u015bciwego nadzoru i organizacji spowodowa\u0142, \u017ce prezes sp\u00f3\u0142ki odkry\u0142 omawiany proceder dopiero po kontroli organu podatkowego.<\/p>\n
Sprawa trafi\u0142a do WSA, a w ko\u0144cu do NSA, kt\u00f3ry skierowa\u0142 do TSUE pytanie prejudycjalne o\u00a0nast\u0119puj\u0105cej tre\u015bci:<\/p>\n
Rzecznik zaproponowa\u0142a, aby TSUE odpowiedzia\u0142 na postawione pytanie w nast\u0119puj\u0105cy spos\u00f3b:<\/p>\n
Artyku\u0142 203 Dyrektywy VAT nale\u017cy interpretowa\u0107 w ten spos\u00f3b, \u017ce pozorny wystawca [czyli w tym przypadku sp\u00f3\u0142ka \u2013 przyp. autorki] faktury na fikcyjne transakcje jest zobowi\u0105zany do zap\u0142aty wykazanego na niej podatku tylko wtedy, gdy: (1) adresatowi faktury nie mo\u017cna ju\u017c odm\u00f3wi\u0107 odliczenia podatku, (2) to jemu nale\u017cy przypisa\u0107 wystawienie faktury przez osob\u0119 trzeci\u0105 na podstawie szczeg\u00f3lnej odpowiedzialno\u015bci (w szczeg\u00f3lno\u015bci zwi\u0105zku) i (3) nie dzia\u0142a\u0142 w dobrej wierze. Dobra wiara mo\u017ce przy tym zosta\u0107 wykluczona tylko przy w\u0142asnej winie pozornego wystawcy. Ta wina mo\u017ce w przypadku podatnika przejawia\u0107 si\u0119 tak\u017ce w zawinionym nieprawid\u0142owym wyborze pracownik\u00f3w lub nadzorze nad nimi.<\/p>\n
Dokonuj\u0105c analizy sprawy Rzecznik w swojej opinii przedstawi\u0142a szereg celnych uwag. Zdaniem Rzecznik, art. 203 Dyrektywy VAT dotyczy odpowiedzialno\u015bci na zasadzie ryzyka, kt\u00f3ra czyni wystawc\u0119 faktury odpowiedzialnym niezale\u017cnie od winy, je\u015bli wystawia fikcyjne faktury dla fikcyjnych transakcji. Jednak\u017ce ta odpowiedzialno\u015b\u0107 na zasadzie ryzyka nie znajdzie zastosowania, je\u015bli ryzyko utraty wp\u0142yw\u00f3w z VAT jest wykluczone per se. A zatem, je\u017celi nabywcy fikcyjnych faktur s\u0105 znani i mo\u017cna im skutecznie i ostatecznie odm\u00f3wi\u0107 odliczenia podatku, art. 203 Dyrektywy VAT nie powinien znale\u017a\u0107 zastosowania. Nie ma przy tym znaczenia czy ryzyko nieuprawnionego odliczenia zosta\u0142o wyeliminowane aktywnie przez wystawc\u0119, czy te\u017c przez organy podatkowe w trakcie kontroli.<\/p>\n
Jak wskaza\u0142a Rzecznik (co znalaz\u0142o te\u017c odzwierciedlenie w wyrokach TSUE), powy\u017cszy przepis nie ma charakteru sankcyjnego, a pa\u0144stwo cz\u0142onkowskie nie mo\u017ce wzbogaca\u0107 si\u0119 przy okazji oszustwa VAT. W\u00a0konsekwencji odpowiedzialno\u015b\u0107 sp\u00f3\u0142ki za fikcyjne faktury wystawione przez pracownika pojawia si\u0119 tylko w sytuacji, gdy istnieje uszczerbek we wp\u0142ywach podatkowych Skarbu Pa\u0144stwa.<\/p>\n
Dodatkowo, Rzeczniczka wskaza\u0142a, \u017ce je\u015bli sp\u00f3\u0142ka dzia\u0142a\u0142a w dobrej wierze, to jest ona raczej ofiar\u0105 ni\u017c sprawc\u0105 i nie mo\u017cna zastosowa\u0107 w stosunku do niej art. 203 Dyrektywy VAT. Je\u015bli natomiast nie dzia\u0142a\u0142a w dobrej wierze oraz zachowanie wystawcy faktury mo\u017cna jej przypisa\u0107 jako jej w\u0142asne (ze wzgl\u0119du na szczeg\u00f3ln\u0105 blisko\u015b\u0107 lub odpowiedzialno\u015b\u0107), w\u00f3wczas mo\u017ce ona r\u00f3wnie\u017c ponosi\u0107 odpowiedzialno\u015b\u0107 jako wystawca nieprawid\u0142owej faktury.<\/p>\n
Sama og\u00f3lna \u201epowinno\u015b\u0107 posiadania wiedzy\u201d nie mo\u017ce stanowi\u0107 o winie. Wina sp\u00f3\u0142ki w analizowanej sprawie mog\u0142a objawia\u0107 si\u0119 jako wina w wyborze (czego nie stwierdzono) lub w nadzorze (co powinno zosta\u0107 zbadane przez s\u0105d krajowy). W tym zakresie, jak podkre\u015bli\u0142a Rzecznik, sam fakt, \u017ce normalne faktury mog\u0142y by\u0107 i by\u0142y wystawiane przez pracownic\u0119 tak\u017ce poza systemem ksi\u0119gowym sp\u00f3\u0142ki nie oznacza, \u017ce pracodawca powinien by\u0142 przewidzie\u0107, \u017ce jego pracownicy b\u0119d\u0105 wystawia\u0107 i odsprzedawa\u0107 fikcyjne faktury.<\/p>\n
Rzecznik Kokott w swojej opinii zaprezentowa\u0142a bardzo korzystne dla podatnik\u00f3w stanowisko \u2013 nie tylko dla podmiot\u00f3w, kt\u00f3rych pracownicy wystawili fikcyjne faktury, ale tak\u017ce dla tych, kt\u00f3rzy wystawiali je samodzielnie.<\/p>\n
Polskie organy podatkowe zazwyczaj traktuj\u0105 art.108 ustawy o VAT (kt\u00f3ry odzwierciedla brzmienie art. 203 Dyrektywy VAT) jako sankcj\u0119 i stosuj\u0105 go tak\u017ce w sytuacji, w kt\u00f3rej prawo do odliczenia VAT naliczonego przez kontrahenta zosta\u0142o zakwestionowane i zosta\u0142a na\u0142o\u017cona na niego sankcja VAT w\u00a0wysoko\u015bci 100%.<\/p>\n
Co wi\u0119cej, zdarzaj\u0105 si\u0119 nawet jednostkowe sytuacje, w kt\u00f3rych organ stosuje art. 108 ustawy o VAT niejako dodatkowo, nakazuj\u0105c podatnikowi zap\u0142at\u0119 VAT wynikaj\u0105cego z wystawionej przez niego faktury pomimo tego, \u017ce VAT nale\u017cny zosta\u0142 ju\u017c wykazany w deklaracji i uregulowany. W efekcie Skarb Pa\u0144stwa uzyskiwa\u0142 podw\u00f3jny (nawet potr\u00f3jny, je\u015bli wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 sankcj\u0119 na\u0142o\u017con\u0105 na nabywc\u0119) wp\u0142yw z\u00a0transakcji, kt\u00f3ra faktycznie nie mia\u0142a miejsca.<\/p>\n
Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce Trybuna\u0142 nie jest zwi\u0105zany opini\u0105 Rzecznika Generalnego. Je\u017celi jednak orzeczenie, kt\u00f3re zapadnie, b\u0119dzie wydane w podobnym duchu, to mo\u017ce, a nawet powinno, mie\u0107 znacz\u0105cy wp\u0142yw na zmian\u0119 podej\u015bcia organ\u00f3w podatkowych do stosowania art. 108 ustawy o VAT. Zw\u0142aszcza, \u017ce sprawa dotyczy polskiego podatnika.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
21 wrze\u015bnia 2023 r. Rzecznik Generalna TSUE Juliane Kokott wyda\u0142a opini\u0119 w polskiej sprawie, dotycz\u0105c\u0105 stosowania art. 203 Dyrektywy VAT, kt\u00f3rego odpowiednikiem w polskim porz\u0105dku prawnym jest art. 108 ustawy o VAT dotycz\u0105cego konsekwencji wystawiania tzw. pustych faktur. Zgodnie z art. 108 ust. 1 ustawy o VAT w przypadku, gdy osoba prawna, jednostka organizacyjna niemaj\u0105ca […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[95,11],"class_list":["post-835","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-vat","tag-pytanie-prejudycjalne","tag-sankcja-vat"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ssw.solutions\/blog\/taxpresso\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/835","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ssw.solutions\/blog\/taxpresso\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ssw.solutions\/blog\/taxpresso\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ssw.solutions\/blog\/taxpresso\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ssw.solutions\/blog\/taxpresso\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=835"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ssw.solutions\/blog\/taxpresso\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/835\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ssw.solutions\/blog\/taxpresso\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=835"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ssw.solutions\/blog\/taxpresso\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=835"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ssw.solutions\/blog\/taxpresso\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=835"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}