14 kwietnia 2025 r. Naczelny S\u0105d Administracyjny wyda\u0142 wyrok w sk\u0142adzie siedmiu s\u0119dzi\u00f3w (sygn. akt I FSK 1078\/24) w sprawie dotycz\u0105cej instrumentalnego wszcz\u0119cia post\u0119powania karnego skarbowego. NSA oddali\u0142 skarg\u0119 kasacyjn\u0105 podatnika od wyroku WSA w Bydgoszczy, w kt\u00f3rym uznano, \u017ce fakt umorzenia post\u0119powania karnego skarbowego z powodu braku znamion czynu zabronionego pozostaje bez wp\u0142ywu skuteczno\u015b\u0107 zawieszenia biegu terminu przedawnienia na podstawie art. 70 \u00a7 6 pkt 1 ustawy z dnia z dnia 29 sierpnia 1997 r. \u2013 Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r. poz. 111).<\/p>\n
Jednak r\u00f3wnocze\u015bnie NSA postanowi\u0142 poinformowa\u0107 Ministra Finans\u00f3w o istotnych naruszeniach w stosowaniu art. 70 \u00a7 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej. Naruszenia te polegaj\u0105 na instrumentalnym wszczynaniu post\u0119powa\u0144 karnoskarbowych, kt\u00f3rych jedynym motywem jest niedopuszczenie do przedawnienia zobowi\u0105zania podatkowego ze wzgl\u0119du na zawieszenie biegu terminu przedawnienia w chwili wszcz\u0119cia post\u0119powania. Taka praktyka stosowania art. 70 \u00a7 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej pozostaje w sprzeczno\u015bci z art. 64 ust. 1 i 3 w zwi\u0105zku z art. 32 ust. 1 oraz z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.<\/p>\n
Omawiane orzeczenia budz\u0105 mieszane odczucia. Z jednej strony Naczelny S\u0105d Administracyjny po raz kolejny dostrzega pal\u0105cy problem instrumentalnego wszczynania post\u0119powa\u0144 karnych skarbowych. W konsekwencji postanawia skorzysta\u0107 z instytucji sygnalizacji, kt\u00f3ra jest stosowana raczej wyj\u0105tkowo. Z drugiej strony s\u0105d ten uzna\u0142 wcze\u015bniej, \u017ce nie wyda uchwa\u0142y w tej sprawie. Zatem, bez odpowiedzi na pytanie prawne \u201ezwyk\u0142ego\u201d sk\u0142adu orzekaj\u0105cego (sygn. akt I FPS 2\/24), przej\u0105\u0142 spraw\u0119 do rozpoznania i ostatecznie podtrzyma\u0142 zaskar\u017cony wyrok WSA.<\/p>\n
Abstrahuj\u0105c jednak od szczeg\u00f3\u0142\u00f3w tej sprawy, warto przyjrze\u0107 si\u0119 z lotu ptaka \u201ekrajobrazowi po bitwie\u201d. A tak\u017ce oceni\u0107, co dalej czeka podatnik\u00f3w. Zw\u0142aszcza \u017ce procedowany jest projekt, kt\u00f3rego celem jest ograniczenie stosowania art. 70 \u00a7 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej.<\/p>\n
Ju\u017c w 2012 r. Trybuna\u0142 Konstytucyjny wskaza\u0142 w uzasadnieniu wyroku dotycz\u0105cego art. 70 \u00a7 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej, \u017ce cho\u0107 sama mo\u017cliwo\u015b\u0107 nadu\u017cycia kompetencji przez organ pa\u0144stwa nie jest wystarczaj\u0105c\u0105 podstaw\u0105 uznania przepisu za niekonstytucyjny, to jednak tego rodzaju obawy mog\u0105 rodzi\u0107 w\u0105tpliwo\u015bci co do zgodno\u015bci tego przepisu z zasad\u0105 ochrony zaufania obywatela do pa\u0144stwa i stanowionego przez nie prawa (sygn. akt P 30\/11).<\/p>\n
P\u00f3\u017aniej toczy\u0142y si\u0119 dalsze boje podatnik\u00f3w z fiskusem w sprawach, w kt\u00f3rych wszcz\u0119to post\u0119powanie karne skarbowe w spos\u00f3b budz\u0105cy istotne w\u0105tpliwo\u015bci co do rzeczywistego celu tego dzia\u0142ania. Rzecznik Praw Obywatelskich z\u0142o\u017cy\u0142 do Trybuna\u0142u Konstytucyjnego wniosek w sprawie zbadania zgodno\u015bci art. 70 \u00a7 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej z Konstytucj\u0105 RP. Podatnicy wnosili skargi konstytucyjne. Doprowadzi\u0142o to w ko\u0144cu do wydania przez NSA uchwa\u0142y w sk\u0142adzie siedmiu s\u0119dzi\u00f3w (sygn. akt I FPS 1\/21). W uchwale wskazano, \u017ce ocena przes\u0142anek zastosowania przez organy podatkowe przy wydawaniu decyzji podatkowej art. 70 \u00a7 6 pkt 1 w zw. z art. 70c Ordynacji podatkowej mie\u015bci si\u0119 w granicach sprawy s\u0105dowej kontroli legalno\u015bci tej decyzji.<\/p>\n
Nie rozwi\u0105za\u0142o to zasadniczego problemu, przenosz\u0105c jedynie ci\u0119\u017car spor\u00f3w na kwestie dowodowe. Uchwa\u0142a skutkowa\u0142a tak\u017ce dzia\u0142aniami organ\u00f3w \u015bcigania w celu wykazania odpowiedniej aktywno\u015bci procesowej, np. przez postawienie zarzut\u00f3w. Spory trwa\u0142y dalej. Tym bardziej, \u017ce Trybuna\u0142 Konstytucyjny uchyla si\u0119 od rozpoznania wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie o sygn. akt K 31\/14. Trudno bowiem racjonalnie wyt\u0142umaczy\u0107 ponad 10 lat bez wyroku w tej sprawie. Jedyna pr\u00f3ba rozpoznania tej sprawy na pocz\u0105tku 2017 r. zako\u0144czy\u0142a si\u0119 otwarciem zamkni\u0119tej rozprawy na nowo i jej odroczeniem bez terminu.<\/p>\n
Pojawia\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c projekty usuni\u0119cia kontrowersyjnej regulacji z obrotu prawnego. Jednak bez rezultatu, za\u015b obecny projekt mo\u017ce wr\u0119cz pog\u0142\u0119bi\u0107 patologiczn\u0105 praktyk\u0119. Jest to jednak materia\u0142 na odr\u0119bny wpis.<\/p>\n
Tymczasem nale\u017cy wskaza\u0107 podatnikom, aby kontynuowali walk\u0119. Trzeba podnosi\u0107 odpowiednie zarzuty w skargach do wojew\u00f3dzkich s\u0105d\u00f3w administracyjnych, skargach kasacyjnych do NSA, czy wreszcie wnosi\u0107 skargi konstytucyjne i skargi do Europejskiego Trybuna\u0142u Praw Cz\u0142owieka. Wydaje si\u0119 bowiem, \u017ce zbli\u017camy si\u0119 do powstania masy krytycznej, kt\u00f3ra doprowadzi do prze\u0142omu. Skutkiem tego b\u0119dzie usuni\u0119cie kontrowersyjnego przepisu. Postanowienie sygnalizacyjne NSA stanowi wprawdzie p\u00f3\u0142\u015brodek, lecz mo\u017cna je potraktowa\u0107 jako ostatnie ostrze\u017cenie pod adresem fiskusa.<\/p>\n
Podobny zabieg wykona\u0142 Trybuna\u0142 Konstytucyjny w sprawie r\u00f3wnie kontrowersyjnej definicji budowli na potrzeby podatku od nieruchomo\u015bci. Najpierw TK wyda\u0142 15 grudnia 2020 r. postanowienie sygnalizacyjne (sygn. akt S 3\/20). Potem \u2013 jakby poirytowany wieloletni\u0105 bierno\u015bci\u0105 ustawodawcy \u2013 stwierdzi\u0142 za\u015b niezgodno\u015b\u0107 kwestionowanego przepisu z Konstytucj\u0105 RP (wyrok z dnia 4 lipca 2023 r., sygn. SK 14\/21). Otworzy\u0142o to drog\u0119 do g\u0142\u0119bszej zmiany w zakresie opodatkowania budowli podatkiem od nieruchomo\u015bci.<\/p>\n
Mam nadziej\u0119, \u017ce w tym przypadku b\u0119dzie podobnie. Aczkolwiek trudno mi \u2013 z perspektywy gwarancyjnej roli s\u0105downictwa administracyjnego \u2013 zaakceptowa\u0107 kolejn\u0105 szans\u0105 dla fiskusa. Spory dotycz\u0105ce art. 70 \u00a7 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej trwaj\u0105 ju\u017c kilkana\u015bcie lat, a patologie w stosowaniu tego przepisu nie budz\u0105 obecnie niczyjej w\u0105tpliwo\u015bci.<\/p>\n