W ci\u0105gu ostatnich kilkunastu miesi\u0119cy zapad\u0142o szereg orzecze\u0144, kt\u00f3re maj\u0105 istotne znaczenie dla odpowiedzialno\u015bci cz\u0142onk\u00f3w zarz\u0105du za zaleg\u0142o\u015bci podatkowe. Warto si\u0119 z nimi zapozna\u0107.<\/p>\n
Jako pierwszy zosta\u0142 wydany wyrok Trybuna\u0142u Konstytucyjnego z 12 kwietnia 2023 r. sygn. akt P 5\/19 (Dz.U.2023.739). Nast\u0119pnie Naczelny S\u0105d Administracyjny postanowieniem z 30 pa\u017adziernika 2023 r., sygn. akt III FPS 2\/23, odm\u00f3wi\u0142 podj\u0119cia uchwa\u0142y. P\u00f3\u017aniej Wojew\u00f3dzki S\u0105d Administracyjny we Wroc\u0142awiu skierowa\u0142 do Trybuna\u0142u Sprawiedliwo\u015bci UE szereg pyta\u0144 prejudycjalnych postanowieniami z 25 i 31 stycznia 2024 r. (sygn. akt I SA\/Wr 4\/23, I SA\/Wr 966\/22). Wreszcie postanowieniem z 13 marca 2024 r., sygn. akt III ZP 7\/23, S\u0105d Najwy\u017cszy odm\u00f3wi\u0142 podj\u0119cia uchwa\u0142y dotycz\u0105cej art. 116 \u00a7 1 pkt 1b ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. 2023.2383). Sprawy, w kt\u00f3rych zapad\u0142y te orzeczenia, maj\u0105 wsp\u00f3lny mianownik. Chodzi o z\u0142agodzenie surowo\u015bci odpowiedzialno\u015bci cz\u0142onka zarz\u0105du, zw\u0142aszcza w kontek\u015bcie jego prawa do obrony przed obci\u0105\u017ceniem za cudzy d\u0142ug.<\/p>\n
Obecnie, bez wzgl\u0119du na aktualny etap post\u0119powania w sprawie odpowiedzialno\u015bci cz\u0142onka zarz\u0105du, warto rozwa\u017cy\u0107 modyfikacj\u0119 lub uzupe\u0142nienie prezentowanej argumentacji. Wyrok TK stanowi w tym zakresie istotny argument, zw\u0142aszcza przy uwzgl\u0119dnieniu stanowiska NSA. Podobnie jak pytania prejudycjalne WSA we Wroc\u0142awiu, kt\u00f3re ju\u017c niejednokrotnie prowadzi\u0142y do istotnych zmian w prawie i praktyce jego stosowania.<\/p>\n
Trybuna\u0142 Konstytucyjny stwierdzi\u0142, \u017ce art. 299 \u00a7 1 i 2 Kodeksu sp\u00f3\u0142ek handlowych s\u0105 niezgodne z Konstytucj\u0105 RP.<\/p>\n
Przepisy te wskazuj\u0105, \u017ce je\u017celi egzekucja przeciwko sp\u00f3\u0142ce oka\u017ce si\u0119 bezskuteczna, cz\u0142onkowie zarz\u0105du odpowiadaj\u0105 solidarnie za jej zobowi\u0105zania. Mog\u0105 uwolni\u0107 si\u0119 od odpowiedzialno\u015bci, gdy wyka\u017c\u0105 zaistnienie \u015bci\u015ble okre\u015blonych okoliczno\u015bci zwi\u0105zanych z wszcz\u0119ciem post\u0119powania upad\u0142o\u015bciowego albo restrukturyzacyjnego. W\u015br\u00f3d tych okoliczno\u015bci nie by\u0142o okoliczno\u015bci zwi\u0105zanych z istnieniem d\u0142ugu sp\u00f3\u0142ki, za kt\u00f3ry mieliby odpowiada\u0107.<\/p>\n
Trybuna\u0142 wyda\u0142 wyrok zakresowy. Stwierdzi\u0142 niekonstytucyjno\u015b\u0107 obu przepis\u00f3w, gdy\u017c nie przewidywa\u0142y mo\u017cliwo\u015bci, aby pozwany by\u0142y cz\u0142onek zarz\u0105du sp\u00f3\u0142ki uwolni\u0142 si\u0119 od odpowiedzialno\u015bci poprzez wykazanie, \u017ce wierzytelno\u015b\u0107, stwierdzona orzeczeniem, na podstawie kt\u00f3rego wszcz\u0119to przeciwko sp\u00f3\u0142ce bezskuteczn\u0105 egzekucj\u0119, nie istnieje. Wyrok dotyczy sytuacji, w kt\u00f3rej orzeczenie wobec sp\u00f3\u0142ki zapad\u0142o w post\u0119powaniu wszcz\u0119tym po dacie utraty przez pozwanego statusu cz\u0142onka zarz\u0105du sp\u00f3\u0142ki.<\/p>\n
Wprawdzie wyrok dotyczy bezpo\u015brednio odpowiedzialno\u015bci cywilnoprawnej cz\u0142onka zarz\u0105du, jednak\u017ce ze wzgl\u0119du na poruszony problem odnosi si\u0119 po\u015brednio do odpowiedzialno\u015bci za zobowi\u0105zania podatkowe.<\/p>\n
Potwierdzi\u0142 to wyra\u017anie Naczelny S\u0105d Administracyjny w postanowieniu odmawiaj\u0105cym podj\u0119cia uchwa\u0142y. Sk\u0142ad siedmiu s\u0119dzi\u00f3w uzna\u0142, \u017ce rozstrzygni\u0119cie pytania prawnego nie jest niezb\u0119dne dla rozpoznania skargi kasacyjnej. Jednak wskaza\u0142 te\u017c, \u017ce cho\u0107 dokonana przez s\u0105d konstytucyjny ocena regulacji zawartej w art. 299 Kodeksu sp\u00f3\u0142ek handlowych nie przek\u0142ada si\u0119 wprost na spos\u00f3b wyk\u0142adni art. 116 Ordynacji podatkowej, to argumentacja przytoczona w uzasadnieniu orzeczenia TK (a tak\u017ce potencjalne konsekwencje tego wyroku w odniesieniu do wymienionej regulacji podatkowej) mo\u017ce sk\u0142ania\u0107 do \u201erozwa\u017cenia celowo\u015bci pog\u0142\u0119bienia rozwa\u017ca\u0144 dotycz\u0105cych postrzegania przes\u0142anki egzoneracyjnej braku winy w niezg\u0142oszeniu wniosku o og\u0142oszenie upad\u0142o\u015bci we w\u0142a\u015bciwym czasie, zw\u0142aszcza w przypadku gdy w trakcie post\u0119powania podatkowego prowadzonego w stosunku do sp\u00f3\u0142ki za dany okres nie uczestniczy\u0142a osoba pe\u0142ni\u0105ca w\u00f3wczas obowi\u0105zki cz\u0142onka zarz\u0105du\u201d.<\/p>\n
Z kolei Wojew\u00f3dzki S\u0105d Administracyjny we Wroc\u0142awiu zapyta\u0142 najpierw, czy sprzeczna z prawem UE jest regulacja krajowa i praktyka krajowa, zgodnie z kt\u00f3rymi odmawia si\u0119 cz\u0142onkowi zarz\u0105du osoby prawnej prawa do czynnego udzia\u0142u w post\u0119powaniu maj\u0105cym na celu okre\u015blenie zobowi\u0105zania podatkowego w VAT. Pomimo \u017ce w odr\u0119bnym post\u0119powaniu, w sprawie odpowiedzialno\u015bci tego cz\u0142onka zarz\u0105du, jest on pozbawiony mo\u017cliwo\u015bci skutecznego zakwestionowania poczynionych wcze\u015bniej \u2013 bez jego udzia\u0142u \u2013 ustale\u0144 i ocen, co do istnienia lub wysoko\u015bci zobowi\u0105zania podatkowego osoby prawnej (sygn. akt I SA\/Wr 4\/23).<\/p>\n
W sprawie I SA\/Wr 966\/22 ten sam S\u0105d zastanawia\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c, czy prawo UE stoi na przeszkodzie przepisom krajowym przewiduj\u0105cym mechanizm odpowiedzialno\u015bci solidarnej cz\u0142onka zarz\u0105du osoby prawnej za zobowi\u0105zania z tytu\u0142u VAT ci\u0105\u017c\u0105ce na tej osobie prawnej bez wcze\u015bniejszego ustalenia, czy taki cz\u0142onek zarz\u0105du dzia\u0142a\u0142 w z\u0142ej wierze albo \u017ce jego zachowaniom mo\u017cna by\u0142o zarzuci\u0107 zawiniony b\u0142\u0105d lub te\u017c niedbalstwo.<\/p>\n
Ponadto, S\u0105d zada\u0142 pytanie, czy prawo UE nale\u017cy interpretowa\u0107 w ten spos\u00f3b, \u017ce stoi na przeszkodzie takiej praktyce krajowej, kt\u00f3ra dla uwolnienia si\u0119 od odpowiedzialno\u015bci solidarnej za zobowi\u0105zania w VAT osoby prawnej posiadaj\u0105cej jednego wierzyciela, wymaga od cz\u0142onka zarz\u0105du z\u0142o\u017cenia wniosku o og\u0142oszenie upad\u0142o\u015bci, kt\u00f3ry jest bezprzedmiotowy, a w konsekwencji prowadzi do naruszenia istoty prawa w\u0142asno\u015bci.<\/p>\n
WSA we Wroc\u0142awiu chce si\u0119 te\u017c dowiedzie\u0107, czy prawo UE nale\u017cy interpretowa\u0107 w ten spos\u00f3b, \u017ce stoi one na przeszkodzie przepisom krajowym, kt\u00f3re dopuszczaj\u0105 nier\u00f3wne traktowanie cz\u0142onk\u00f3w zarz\u0105du os\u00f3b prawnych. Zdaniem tego S\u0105du, cz\u0142onek zarz\u0105du osoby prawnej posiadaj\u0105cej wi\u0119cej ni\u017c jednego wierzyciela, mo\u017ce uwolni\u0107 si\u0119 od odpowiedzialno\u015bci za zobowi\u0105zania Sp\u00f3\u0142ki poprzez z\u0142o\u017cenie wniosku o og\u0142oszenie upad\u0142o\u015bci. Natomiast cz\u0142onek zarz\u0105du osoby prawnej, posiadaj\u0105cej wy\u0142\u0105cznie jednego wierzyciela, nie ma mo\u017cliwo\u015bci skutecznego z\u0142o\u017cenia takiego wniosku. W efekcie pozbawiony jest mo\u017cliwo\u015bci uwolnienia si\u0119 od odpowiedzialno\u015bci solidarnej za zobowi\u0105zania z tytu\u0142u VAT osoby prawnej oraz prawa do skutecznego \u015brodka zaskar\u017cenia.<\/p>\n
Z kolei S\u0105d Najwy\u017cszy odnosi\u0142 si\u0119 do sytuacji, w kt\u00f3rej brak jest podstaw do z\u0142o\u017cenia wniosku o upad\u0142o\u015b\u0107 (nie stwierdzono niewyp\u0142acalno\u015bci sp\u00f3\u0142ki), a pomimo tego dochodzi do powstania zaleg\u0142o\u015bci z tytu\u0142u niep\u0142acenia przez sp\u00f3\u0142k\u0119 sk\u0142adek na ubezpieczenie spo\u0142eczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych \u015awiadcze\u0144 Pracowniczych. S\u0105d Apelacyjny w Poznaniu mia\u0142 w\u0105tpliwo\u015b\u0107, czy wtedy b\u0119dzie mia\u0142 zastosowanie art. 116 \u00a7 1 pkt 1b Ordynacji podatkowej w zwi\u0105zku z art. 31 ustawy z dnia 13 pa\u017adziernika 1998 r. o systemie ubezpiecze\u0144 spo\u0142ecznych Dz.U.2022.1009). Przepis ten zwalnia z odpowiedzialno\u015bci cz\u0142onk\u00f3w zarz\u0105du za zobowi\u0105zania finansowe sp\u00f3\u0142ki w zwi\u0105zku z niezg\u0142oszeniem wniosku o og\u0142oszenie upad\u0142o\u015bci bez swojej winy.<\/p>\n
Pomimo \u017ce opisane orzeczenia wyda\u0142y r\u00f3\u017cne s\u0105dy i TK, to wszystkie sprawy \u0142\u0105czy d\u0105\u017cenie do zmiany pewnego status quo w odpowiedzialno\u015bci cz\u0142onka zarz\u0105du.<\/p>\n
Na pierwszy plan wysuwa si\u0119 kwestia mo\u017cliwo\u015bci podwa\u017cenia istnienia zaleg\u0142o\u015bci, za kt\u00f3re ma odpowiada\u0107 cz\u0142onek zarz\u0105du. W dotychczasowej praktyce by\u0142o to prawie niemo\u017cliwe. Ani organy podatkowe, ani s\u0105dy administracyjne nie chcia\u0142y bada\u0107 kwestii istnienia zobowi\u0105zania (zaleg\u0142o\u015bci) wynikaj\u0105cego z decyzji wymiarowej wydanej w stosunku do sp\u00f3\u0142ki albo z korekty deklaracji z\u0142o\u017conej po ust\u0105pieniu cz\u0142onka zarz\u0105du z funkcji. Nawet je\u015bli cz\u0142onek zarz\u0105du wykaza\u0142, \u017ce istnienie zaleg\u0142o\u015bci jest w\u0105tpliwe, bo np. wynika z p\u00f3\u017aniejszej korekty deklaracji z\u0142o\u017conej przez osob\u0105 pozostaj\u0105c\u0105 z nim w konflikcie, korekta zosta\u0142a z\u0142o\u017cona bez \u017cadnych wyja\u015bnie\u0144, nie by\u0142a w \u017caden spos\u00f3b badana, a sp\u00f3\u0142ka przesta\u0142a faktycznie dzia\u0142a\u0107. Co prawda zdarza\u0142y si\u0119 wyj\u0105tki, jak uzyskany przez nas wyrok NSA w sprawie I FSK 1378\/15, ale dotyczy\u0142y specyficznych sytuacji. Natomiast zar\u00f3wno Trybuna\u0142 Konstytucyjny, jak i WSA we Wroc\u0142awiu kwestionuj\u0105 dotychczas obowi\u0105zuj\u0105ce zasady, co jest fundamentaln\u0105 zmian\u0105. Znaczenie wyroku TK dostrzeg\u0142 r\u00f3wnie\u017c NSA w poszerzonym sk\u0142adzie.<\/p>\n
Tak\u0105 fundamentaln\u0105 zmian\u0105 mo\u017ce by\u0107 tak\u017ce udzia\u0142 cz\u0142onka zarz\u0105du w post\u0119powaniu podatkowym tocz\u0105cym si\u0119 wobec sp\u00f3\u0142ki. W przypadku pozytywnej odpowiedzi Trybuna\u0142u Sprawiedliwo\u015bci na pytanie prejudycjalne w sprawie I SA\/Wr 4\/23, liczne post\u0119powania podatkowe sta\u0142yby si\u0119 wielopodmiotowe. Chyba \u017ce ustawodawca wprowadzi wprost mo\u017cliwo\u015b\u0107 zakwestionowania istnienia zaleg\u0142o\u015bci podatkowej w post\u0119powaniu dotycz\u0105cym odpowiedzialno\u015bci cz\u0142onka zarz\u0105du.<\/p>\n
R\u00f3wnie wielki wp\u0142yw mo\u017ce mie\u0107 orzeczenie Trybuna\u0142u Sprawiedliwo\u015bci stwierdzaj\u0105ce, \u017ce w post\u0119powaniu dotycz\u0105cym odpowiedzialno\u015bci cz\u0142onka zarz\u0105du trzeba bada\u0107, czy taki cz\u0142onek zarz\u0105du dzia\u0142a\u0142 w z\u0142ej wierze, albo czy jego zachowaniom mo\u017cna by\u0142o zarzuci\u0107 zawiniony b\u0142\u0105d lub te\u017c niedbalstwo. W praktyce poszerzy\u0142by si\u0119 zakres przes\u0142anek uwalniaj\u0105cych cz\u0142onka zarz\u0105du od odpowiedzialno\u015bci.<\/p>\n
Jedn\u0105 z takich przes\u0142anek jest terminowe z\u0142o\u017cenie wniosku o og\u0142oszenie upad\u0142o\u015bci. Jednak zar\u00f3wno WSA we Wroc\u0142awiu, jak S\u0105d Apelacyjny w Poznaniu zapyta\u0142y odpowiednio TSUE i SN o podstawy do z\u0142o\u017cenia takiego wniosku. Dostrzeg\u0142y bowiem, \u017ce w niekt\u00f3rych przypadkach nie ma uzasadnionych powod\u00f3w do sk\u0142adania takiego wniosku, ale brak jego z\u0142o\u017cenia mo\u017ce skutkowa\u0107 odpowiedzialno\u015bci\u0105 cz\u0142onka zarz\u0105du. O ile na rozstrzygni\u0119cie pytania WSA we Wroc\u0142awiu poczekamy, o tyle SN odm\u00f3wi\u0142 odpowiedzi, a pisemne motywy jego decyzji nie zosta\u0142y jeszcze opublikowane.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
W ci\u0105gu ostatnich kilkunastu miesi\u0119cy zapad\u0142o szereg orzecze\u0144, kt\u00f3re maj\u0105 istotne znaczenie dla odpowiedzialno\u015bci cz\u0142onk\u00f3w zarz\u0105du za zaleg\u0142o\u015bci podatkowe. Warto si\u0119 z nimi zapozna\u0107. Jako pierwszy zosta\u0142 wydany wyrok Trybuna\u0142u Konstytucyjnego z 12 kwietnia 2023 r. sygn. akt P 5\/19 (Dz.U.2023.739). Nast\u0119pnie Naczelny S\u0105d Administracyjny postanowieniem z 30 pa\u017adziernika 2023 r., sygn. akt III FPS […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[73,43,89],"class_list":["post-1042","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kontrole-podatkowe","tag-odpowiedzialnosc-czlonka-zarzadu","tag-wyrok-nsa","tag-wyrok-tk"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ssw.solutions\/blog\/taxpresso\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1042","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ssw.solutions\/blog\/taxpresso\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ssw.solutions\/blog\/taxpresso\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ssw.solutions\/blog\/taxpresso\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ssw.solutions\/blog\/taxpresso\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1042"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ssw.solutions\/blog\/taxpresso\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1042\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ssw.solutions\/blog\/taxpresso\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1042"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ssw.solutions\/blog\/taxpresso\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1042"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ssw.solutions\/blog\/taxpresso\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1042"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}